biz horasanlılar kimiz?

büyük horasan haritası

horasanlıların kimliği üzerine

orta çağda coğrafyanın dayatmacı bir zorundalığı vardı. bu zorundalık halkları, aralarında köken aidiyeti olsa bile, diğerini küçümsemeye itmişti: çiftçi, avcı – toplayıcı, çoban, göçebe vb. bunun tipik örneği, cengiz han öldükten sonra kurulan çağatay hanlığı’dır (1227 – 1347).


13. yüzyıl dünya siyasi haritası

‘çağatay hanlığı, tarmaşirin han’ın (1326-1335) öldürülmesinden sonra ikiye bölünmüştü. doğuda kalarak cengiz yasası’na bağlılıklarını devam ettiren moğollar diğerleri [horasanlılar] tarafından çete (haydut); batıda kalan ve emîr timur’u da çıkaracak olan kültüre sahip olanlarsa diğerleri [moğollar] tarafından karaunas (melez) olarak adlandırılmaya başlanmıştı (alan, 2007).’

el-cahiz veya el-cahız gerçek ismi ve tam künyesi ebu osman amr bin bahr el-kinani el-fukaimi el-basri (d. yaklaşık 781 – ö. aralık 868 veya ocak 869) olan, basra doğumlu arap bilim adamıdır. annesi şücâ isimli türk olan halife mütevekkil döneminde horasanlılar’ın kökenleri hakkında şunları yazmıştır:

horasanlılar ile türkler kardeştir. bunların memleketleri aynıdır. şark [doğu] hakkındaki hüküm, o memleketler hakkındaki karar ayrı değil, aynıdır, başka değil birbirine pek yakındır. aralarındaki ırk bağları aynı değilse de müşabihtir [benzerdir]. onları barındıran memleketler aynı değilse de benzerdir. türkler’le horasanlılar bazı bakımlardan birbirlerinden farklı iseler de esas itibariyle hepsi horasanlı’dırlar.

türkler ile horasanlılar arasındaki fark, daha uzak olmak şöyle dursun arablar’la acemler, rumlar’le islavlar, zenciler’le habeşi’ler arasındaki fark gibi de değildir (müellif burada horasanlılar ile türkler arasındaki yakınlığa dikkat çekmektedir). aksine, bu iki sınıf arasındaki fark mekkeli ile medineli, bedevi ile şehirli, dağlarda oturan tayy kabilesi mensuplarıyla ovalarda oturan tayy kabilesi mensupları arasındaki fark gibidir. huzayl kabilesi arablar’ın kürtleri olduğu gibi türkler de horasanlılar’ın göçebeleridir. veyahut horasanlılar ile türkler arasındaki fark, ovalarda oturanlarla dağlarda oturanlar veya yüksek yaylalarda oturanlarla çukur yerlerde oturanlar arasındaki fark gibidir.

horasanlılar ile türkler, allah’ın, memleketlerine verdiği hususiyetle, her memleketin halisine [halkına] ayrı olarak verdiği benzerlik, ahlak ve dil yakınlığı bakımından kahtaniler (saf arap) ile adnaniler (araplaşmış) arasındaki yakınlıktan daha sıkı yakınlığa sahiptirler (el – cahız, 847 – 861).’

kaynakça:

alan, h. (2007, 10 08). timurlular/bozkırdan cennet bahçesine 1360-1506. 12 20, 2017 tarihinde http://www.kitapyurdu.com/kitap/timurlularbozkirdan-cennet-bahcesine-13601506/100038.html adresinden alındı

el – cahız. (847 – 861). hilafet ordusunun menkıbeleri ve türklerin faziletleri. (r. şeşen, Dü.) 12 18, 2017 tarihinde https://yadi.sk/i/XNhlygV03JSQJC adresinden alındı

Yazar: mustafa tekce

ben kimim? mustafa tekce. kadim şehir karadeniz ereğli'de doğdum ve büyüdüm. istanbul üniversitesi iktisat fakültesi ingilizce iktisat bölümü mezunuyum. daha fazlası