kısa tarih (13) kayı efsanesi kuruldu, gerçek bozuldu!

okunmayan sayfalar

kayı efsanesi kuruldu, gerçek bozuldu!

osmanlı beyliği’nin menşei, emir timur’un oğlu şahruh’un akranı 2. murat, koca sultan döneminde (1421 – 1444) osmanlı hanedanına soyluluk kazandırmak için ilhanlı oğuzname‘sine benzetilerek kayı boyuna bağlanmış, efsane kurulmuş ve gerçek bozulmuştur.


2. murat, koca sultan 1421 - 1444, 1446 - 1451
emir timur’un oğlu şahruh’un akranı 2. murat, koca sultan (1421 – 1444, 1446 – 1451)

‘osmanlıların kendi erken dönem tarihleri… sözlü geleneği, halk söylencelerini ve dedikoduyu içeren, teklifsiz ve kestirmelere yer veren bir türkçeyle kaleme alınmışlardır. dahası, bunlarda bellek ile icat – inanılır olanla açıkça uyduruk olan- öylesine zorlanarak bir şekilde bir araya getirilmiştir ki, araştırmacıların birçoğu -düzeltilmesini olanak dışı buldukları- bu metinleri kullanmaktan vazgeçmeyi düşünmüşlerdir.

birbirlerinden büsbütün bağımsız olmayan bu tarihler, üç ayrı değişke oluşturacak şekilde iç içe girmiş ve denkleşmiştir. birinci değişke… ahmedi‘nin manzum vakayinamesidir: ahmedi’nin amacı osmanlıların tarihini tartışmaktan çok onların islami mücahit yönlerini ortaya çıkartmaktır.


ahmedi iskendername
ahmedi iskendername

ikinci değişke, anonim tarihler diye bilinen bir metinler kümesidir… bunlar da osmanlıların ortaya çıkışını mucizevi bir takdir-i ilahi örneği olarak sunarlar.

üçüncü değişke ise, erken dönem konusunda yazılmış üç vakayinameyi birleştirir. bu, 1400 civarında doğan, selçuklulara karşı ayaklananlardan birinin [babai isyanı lideri baba ilyas’ın] soyundan gelen ve osmanlılarla sefere katılan bir dervişin, aşıkpaşazade‘nin eseridir.

ilk bölümleri iki kaynağa dayanan… bu kaynaklardan biri, bazı eklemeler yapılmış olan anonim tarihierin bir değişkesidir. öteki kaynak ise, erken osmanlı yıllarının yahşi fakih tarafından anlatısıdır.

bence clive foss ve colin imber, vakayinamelerdeki köse mihal’in hiçbir zaman var olmadığını kanıtlamışlardır. elveda eski dost!

osmanlı araştırmalarının ilk ustası olan habsburg’lu hammer, erken osmanlı kaynaklarını bizans kroniklerinde anlatılanlarla karşılaştırarak betimlemiştir. pahimeris, grigoras ve başkalarının aktardıklannı, tarihlendirilmesi ve sıraya sokulması hayli güç olan osmanlı anlatılarına dayanak yapmıştır… bizans ve osmanlı anlatıları sanıldığı kadar uyumlu olmaktan uzaktırlar  (lindner, 2007).’


hammer - büyük osmanlı tarihi
hammer – büyük osmanlı tarihi

osmanlı adı çevresinde çeşitli efsaneler doğmuştu. bunlardan birine göre osman gazi’nin soyu, yirmi bir kuşak geride nuh peygamber’e dayanmaktaydı. sonraları bu listeye otuz bir kuşak daha katılarak efsanenin daha da inandırıcı olmasına çalışılmıştı. bu ataların arasında, oğuz türkleri’nin başbuğu oğuz han’a, oğlu gökalp’e ve torunu çamundur’a (ya da çavuldur) rastlanmaktadır.

bir başka efsaneye göre, oğuz han’ın yirmi dört torunu yirmi dört oğuz boyunu kurmuştu. gerçekten de çavdaroğulları adını taşıyan bir aşiret vardı. bu aşiret başlangıçta osmanoğullarına karşı düşmanca bir tutum takınmışsa da, 13. yüzyılın sonlarına doğru osmanlı buyruğu altına girmişti.

bir başka efsaneye göre osmanoğulları, oğuz han’ın en büyük torunu günhan’ın oğlu kayıhan’dan gelmeydiler. bu efsane, osmanlıların oğuz türkleri’nin en ileri gelen koluyla ilişkisini ortaya koymaktaydı.

15. yüzyılda saray dalkavukları, osmanlı soyunun araplarla olan aile bağlantılarını ortaya attıklarında iş büsbütün karıştı. buna rağmen osmanoğulları’nın hazreti muhammed’in soyundan geldiği hiçbir zaman ileri sürülmedi (peygamber’in geldiği sülâle çok iyi bilinmekteydi).

bu efsane ve söylentilerin hiçbir köklü dayanağı yoktu. sözüne güvenilir tarihçiler, ertuğrul bey‘in başarılı bir ‘gazi’ olduğunda, nedeni bilinmeyen sebeplerle sınır boylarına gelerek yiğitliği ve cesaretiyle burada küçük bir beylik kurdukları konusunda birleşmektedirler (runciman, 1965).’

kaynakça:

lindner, r. p. (2007). osmanlı tarihöncesi. 01 03, 2017 tarihinde https://media.turuz.com/…/1424-Osmanli_Tarixoncesi-Rudi_Paul_   adresinden alındı

runciman, s. (1965). konstantiniye düştü. (d. türkömer, Dü.) 01 09, 2018 tarihinde http://www.eskikitaplarim.com/showthread.php?t=28159&highlight=runciman  adresinden alındı

Yazar: mustafa tekce

ben kimim? mustafa tekce. kadim şehir karadeniz ereğli'de doğdum ve büyüdüm. istanbul üniversitesi iktisat fakültesi ingilizce iktisat bölümü mezunuyum. daha fazlası