kısa tarih (15) osmanlı mı?? bizans’ın paralı askeri mi??

Eugène Delacroix - Le Massacre de Scio

osmanlı bizans’ın paralı askeri mi?

katalan paralı askerler birliği, bizans’ın talebi üzerine  osman bey‘in bapheon (koyunhisar) muharebesinden on dört ay sonra, 1303 eylül’ünde istanbul’a geldi, üç binden fazla ceneviz’li askeri edirnekapı’da öldürdü ve ve bitinya (doğu marmara)‘ya değil wittek’e göre osmanlı’nın hasımı olan germiyanlı beyliği ve onun tabileri üzerine yürüdü. osmanlı kuvvetleri imralı adasını 1304’te idris-i bitlisi’ye göre sulhen almıştı. hammer’e göre imralı adası’nın alınmasından bir kaç gün önce 30 gemilik türk kuvveti sakız adasını tahrip etmişti. katalan tarihçi muntaner, amirali ve adamlarını sakız’da kışlattığını yazar (kasım 1303 ila nisan 1304). sonuç olarak 30 türk gemisinin aynı zamanda katalan daha doğrusu bizans gemisi olduğu ortaya çıkar. ve osmanlı bizans’ın paralı askeri mi sorusunun yanıtı belli olur.


idris-i bitlisi - imralı adası
aykut alb’in oğlu kara ali galius [kalolimnos, besbicus, imralı, emir ali] adasını sulh ile küffardan aldı (idris-i bitlisi, 1506)

georgios pachymeris (georgius pachymeres) 1241-1310 yılları arasında yaşamış nikea (günümüzde iznik) doğumlu romaio (rum) bir tarihçidir[…] pachymeris’in muharebeyi anlattığı orijinal rumca metinleri buldum.

fransızca ve ingilizce çevirilerini inceledim ve bunlardan alıntı yapmış günümüz tarihçilerinin kitaplarını okudum. her sefer karşıma değişik yorum ve ilaveler çıktı.

örneğin pachymeres bizanslı, osmanlı, türkler adını hiç kullanmamış ama, pachymeres’ten alıntı yapan ingilizce ve fransızca kitaplarda genellikle bu tanımlamalar varmış gibi yazılmış.

marc c. bartisus[…] bapheus [koyunhisar] hakkında şunları yazmış:

mouzalon’un ordusu, içlerinde alanların da bulunduğu, yaklaşık 2.000 kişiden oluşuyordu. yaklaşık 5.000 süvariden oluşan göçebe aşiretlerin birlikleri izmit ile iznik arasında ortaya çıktı ve bapheus [koyunhisar] düzlüğünde yapılan muharebede mouzalon yenildi (akyol, 2012).

bizanslılar’ın koyunhisarı’nda ilk bozgunlarından altı sene sonra(707/1307) [(idris-i bitlisi, 1506) 1307 tarihini verir ancak (inalcık, 2003) bunu daha erken dönem kaynağı aşıkpaşazade’ye göre 1303 olarak düzeltir] adrenos (atranus), madenos, kete ve kestel hisarları kumandanları bursa hakiminden aldıkları emir üzerine, kuvvetlerini toplayıp osman ile muharebeye tutuşurlar [dimbos, dinboz veya dinanoz muharebesi (inalcık, 2003)]. bu cenkte kestel kumandanı hayatını tamamladı; kete kumandanı da uluabad (lopadiun)’a güçlükle kaçabildi[…] kete (pahimeres’in katukeya’sı) arazisine tabi kalo lini adası (besbikus, yahut galius) [imralı veya emir ali] –ki mudanya körfezinin karşısında bulunur- ertesi sene [1304],osman’ın emriyle aygud alp’in oğlu kara ali marifetiyle ele geçirildi.


inalcık - dinboz savaşı
1302 koyunhisar muharebesinden bir yıl sonra, 1303’te dinboz muharebesi olur (inalcık, 2003). ertesi yıl, 1304’te imralı adası sulh ile alınır. ondan bir kaç gün önce, yine 1304’te sakız adası tahrip edilir (von hammer-purgstall, 1836).

besbikus [imralı]’nın ele geçirilmesinden birkaç gün önce [1304], türklerin ilk deniz haydutluğu olmak üzere[…] hius (sakız)’ın tahribi vukua geldi. türkler adaya otuz gemi ile yanaştılar; ellerinde kılıç ve ateş, adayı dolaştılar. kendilerini kaleye atan küçük bir azınlıktan başka ahali öldürüldü. bir takımı da  firarla kurtulmak için için zevcelerini, çocuklarını, mallarını alarak kırk gemiden mürekkep bir donanmaya çıktılarsa da, fırtınaya tutulup skiros [iskiri] adası yakınlarında telef oldular (von hammer-purgstall, 1836).’


hammer - sakız'ın tahribi
1302 koyunhisar muharebesinden bir yıl sonra, 1303’te dinboz muharebesi olur (inalcık, 2003). ertesi yıl, 1304’te imralı adası sulh ile alınır. ondan bir kaç gün önce, yine 1304’te sakız adası tahrip edilir (von hammer-purgstall, 1836).

‘osmanlılar, bizans imparatorluğu’nun doğu topraklarını fethetmek için uygun konumlanmışlardı. ancak durum daha karmaşıktı ve kuzey batı anadolu uç tarihini haç (bizans) ve hilal (işgalci muhammedi türkler) arasında bir çatışma olarak görmek hata olur. bizans politikasındaki değişiklik, müttefik ve paralı asker ihtiyacı duyduğu için, batı anadolu’daki türk beyliklerine yeni fırsatlar sundu. türk emirlikleri içinde belki de en önemsizi olan ve bu nedenle 1300’lerdeki bizans sultasını en az tehdit eden osmanlılar, bu iş için mükemmel adaylar olarak görünüyordu  (agoston & masters, 2009).’

‘…katalanlardan 6.500 kişi [(muntaner, 1325-28) 2.500 süvari, 5.000 piyade] , 1303 yılı sonunda [(muntaner, 1325-28) 12si geçici sicilya ve 8i kendisinin 20 gemi ile] istanbul’a geldi…[bizans imparatoru] andronikos…dört aylık ücreti peşin ödedi ve reisleri roger de flor’a yeğeni maria asen’i zevce olarak verdiği gibi ona bir de megas dux ünvanını taktı ve bu ünvanı sonradan sezar rütbesine çıkardı (baştav, 1989).’

‘büyük dük [grand duke, megas dux], imparatorluğun bütün askerleri ve amirali üstündeki sultası ile prens ve lord ile aynı anlama gelen bir ünvandır; rum ili’nin bütün adaları ve sahilleri ona tabidir.

büyük dük, türkler’den habersiz anadolu’ya geçti, erdek körfezine çıktı [1303 eylül ila ekim], onlara saldırarak fethettikleri toprakları esaretten kurtardı ve erdek’te kışladı.

büyük dük, amirale tüm kadırga ve denizcileriyle beraber, dünyanın başka hiçbir yerinde yapılmayan sakızın üretildiği çok verimli chios (sakız) adasına gitmelerini ve orada kışlamalarını emretti. ve amirali orada kışlattı [1303 kasım ila 1304 nisan], çünkü türkler 3 direkli yelkenliler ile bu adaları yağmalıyorlardı. böylece bütün bu bölgeyi korumaya aldılar ve adaları ziyaret ettiler. birbirlerini teselli ederek ve oyalayarak bütün kışı mutlu geçirdiler [1304 başı] (muntaner, 1325-28).’


katalan kronikleri - muntaner 1325 - 1328
büyük dük, amirale tüm kadırga ve denizcileriyle beraber, dünyanın başka hiçbir yerinde yapılmayan sakızın üretildiği çok verimli chios (sakız) adasına gitmelerini ve orada kışlamalarını emretti. ve amirali orada kışlattı [1303 kasım ila 1304 nisan], çünkü türkler 3 direkli yelkenliler ile bu adaları yağmalıyorlardı. böylece bütün bu bölgeyi korumaya aldılar ve adaları ziyaret ettiler. birbirlerini teselli ederek ve oyalayarak bütün kışı mutlu geçirdiler [1304 başı] (muntaner, 1325-28)

görünen o ki, bizans payitahtı constantinople (istanbul)’un talimatı altındaki osmanlılar, 1302 bapheus (koyunhisar), 1303 dinboz (erdoğan) muharebeleri [?] ve 1304 galius (imralı) sulhü ile bizans iç çekişmesine müdahil; ve 1304 chios (sakız) adası tahribatıyla anadolu’daki türkler, özellikle germiyanlılar ile mücadele eden katalan paralı askerlere yardımcı kuvvet olmuşlardı. katalanlar’ın bitinya (doğu marmara)’ya niçin uğramadıkları artık açıktır.

not: muntaner, r. (1325-28) alıntılarının çevirisi bana ait.

kaynakça:

agoston, g., & masters, b. (2009). encyclopedia of the ottoman empire. 12 31, 2017 tarihinde http://psi424.cankaya.edu.tr/uploads/files/Agoston%20and%20Masters,%20Enc%20of%20Ott%20Empire.PDF  adresinden alındı

akyol, a. (2012, 07 17). yalova muharebesi. 01 09, 2018 tarihinde http://www.yalovamiz.com/makale/yalova-muharebesi-3369/  adresinden alındı

baştav, ş. (1989). bizans imparatorluğu tarihi, son devir (1261-1461), osmanlı türk-bizans münasebetleri. 12 31, 2017 tarihinde https://tr.scribd.com/document/343307517/Bizans-%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu-Tarihi-Son-Devir-1261-1461-%C5%9Eerif-Ba%C5%9Ftav-pdf  adresinden alındı

idris-i bitlisi. (1506). heşt bihişt (sekiz cennet). (m. karataş, s. kaya, & y. baş, Dü) 01 09, 2017 tarihinde http://www.eskikitaplarim.com/showthread.php?t=52539&highlight=he%FEt  adresinden alındı

inalcık, h. (2003). the struggle between osman gazi and byzantines for nicea. 01 09, 2018 tarihinde http://www.inalcik.com/images/pdfs/18732736THESTRUGGLEBETWEENOSMANGAZiANDBYZANTiNES.pdf  adresinden alındı

muntaner, r. (1325-28). chronicle. (l. goodenough, Dü.) 12 31, 2017 tarihinde http://www.yorku.ca/inpar/muntaner_goodenough.pdf  adresinden alındı

von hammer-purgstall, j. (1836). büyük osmanlı tarihi. 01 04, 2018 tarihinde https://hacikaanonaran1.files.wordpress.com/2014/12/cilt1.pdf  adresinden alındı

Yazar: mustafa tekce

ben kimim? mustafa tekce. kadim şehir karadeniz ereğli'de doğdum ve büyüdüm. istanbul üniversitesi iktisat fakültesi ingilizce iktisat bölümü mezunuyum. daha fazlası