kısa tarih (16) orhan bey bizans imparatoru’nun ayağını neden öptü??

orhan bey bizans imparatoru'nun ayağını öperken, temsili resim

orhan bey bizans imparatoru’nun ayağını neden öptü?

isevi geleneğine göre 8inci asıra kadar papa’nın eli öpülürmüş.  fakat günün birinde bir kadının papa’nın eline yapışmasından sonra bu adet değiştirilmiş ve ayak öpülmeye başlanmış. el veya ayak öpme hakimiyet kabul etme, boyun eğme gibi anlamlar içeren saygı göstergesidir.

‘theodor svetoslav (1300-1322), önce balkan dağlarının güneyinde birçok mühim kaleyi elegeçirdi ve ardından da karadeniz sahilindeki anchialos [pomorie veya ahyolu] ve mesembria [nesebar]’ı zaptetti. aciz durumdaki [bizans] imparatoru, bulgar çarının bu ilerlemesini kabulden başka çare bulamadı. bu şartlar altında 1307 de bulgar çarı ile bir anlaşma yaptı.

yeni müfrezeler getirterek kuvvetlenen [katalan ardılı turkopol] halil, kendisine karşı gönderilen [bizans] imparatorluk ordusunu dağıtıyor ve tahtın varisi mihael de bu muharebeden canını zor kurtarıyordu. bu ağır durum karşısında çaresiz kalan mihael, cenova’lılardan ve sırplardan yardım istemek zorunda kalmış ve 1314 de halil’in türkleri gelibolu’da kılıçtan geçirilmişlerdir.

saint jean şövalyeleri […] 15 ağustos 1310’da rodos’u ele geçirirler.

venedik, 1310 da bizans ile 12 yıllık bir mütareke aktettiği gibi, sırp kralı da bizans ile olan münasebetlerini artırarak bizans imparatoruna 2.000 kişilik yardımcı kuvvet göndermektedir.

[bizans’ta] 21 yıl iç savaşta geçer ve başlıca ikiye ayrılır: 1) iki [imparator] andronikos’un iç savaşlar devri (1321-1328). 2) ioannes kantakuzenos‘un ayaklanması (1341-1355). bu sürekli karışıklıklar imparatorluğun dağılmasına ve savunmasının yok olmasına sebep oldu, bunun neticesinde yabancılar bu iç savaşa katıldılar. gerçekte bu hadiseler imparatorluğun parçalanmasına sebep oldu ve imparatorluk bu ağır krizden bir daha kendini kurtaramadı.

[bizans] cenovalılara karşı ise, üstünlüğünü onlara kaptırdığı denizciliği ile ticaretini kurtarmak gayesini güdüyordu. bunun ilk şartı ise, bizans donanmasını kuvvetlendirmek olduğundan imparator andronikos ve devlet adamı kantakuzenos, gemi inşaatına büyük bir ağırlık verdiler (baştav, 1989).’

‘gemlik-armutlu arasındaki sahilde hiç bir rum köyü bulunmaz. roma-bizans devrinde de bu sahilde bir yerleşim izi belirlenememiştir. bölgeye türklerin gelmesiyle bu sahilde birçok türk [ve rum]köyü kuruldu. ancak bu köyler saray’a bazı yükümlülükleri nedeniyle belki de zorunlu olarak iskân olmuşlardı. nitekim gemlik-armutlu sahilinde bulunan kumla, armutlu, kapaklı, narlı, fıstıklı, karacaali ve arnavut köylerinin avarızları [afet vergileri], doğrudan sultan’a giderdi. bu [orhan bey’in vakıf] köyleri samanlı dağları’ndan her yıl 3 bin [gemi?]küreği yapmakla görevliydi (kılıç & kaplanoğlu, 2016).’


orhan bey 1324 - 1362
bizans imparatoru’nun ayağını öpen orhan bey 1324 – 1362

‘katalanlar’ın çekilmesinden sonra alaşehir’in vergiye bağlandığı anlaşılmaktadır [1304]. el-ömerî, bizanslı’ların da [germiyanlı] yakub bey’e yılda 100.000 altın ve değerli hediyeler verdiğini belirtmektedir (turgut, 2017).’

‘andronikos’un’ tahta çıktığı sırada [1328], anadolu beyleri arasında. en kuvvetlisi, merkezi kütahya [osmanlı’nın da hasmı] olan germiyan beyliği idi […] ııı.andronikos, kapudağ yarımadasına kadar giderek germiyan beyi ile buluşmuş ve anadolu’daki bizans arazisini [philadelphia yani alaşehir’i] savunabilmek için onunla bir andlaşma imzalamıştır (baştav, 1989).’

bu buluşmanın yine akla yatkın bir başka sürümü daha vardır:

yuannis kantakuzenos’un hâtıratına göre, imparator daha önce 1328’de anadolu sahilinde bizans’a ait kyzikos (kapıdağı) ve tahkimli yarımada pegae’ya (bugün sahilde karabiga) gitmiş ve [1314’de germiyanlı uyumlusu] karesi beyi temirhan ile (demirhan) bir antlaşma yapmıştır. kantakuzenos’a göre imparator, karesi beyini saldırıdan vazgeçirmeyi ve bağımlı duruma getirmeyi amaçlamıştı (inalcık, 2009).’


bizans imparatoru'nun ayağını öpen orhan bey 1324 - 1362
türk akranı orhan bu buluşmada bizans imparatoru’nun üstünlüğünü kabul (ikrar) ederek o’nun ayağını öpmüştü

‘osman ve maiyeti gibi siyasi yapıların, yüzyıllardır bizans hükümranlığında yaşamış çok sayıdaki balkan devletleri gibi bizans imparatorluğu ile bütünleşebileceği düşünülebilen tarihi anlar vardı. anadolu’daki diğer türk savaş beylerine karşı bizans’ın hizmetindeki katalanlara katılan paralı türk askerlerinin varlığı iyi bilinmektedir. daha çarpıcı bir işbirliği örneği, [yannis kantakuzenos’un hatıratına göre] bizans imparatoru ıı. andronikus (1282-1328) ile karesi yurdunun reisi demir han’ın marmara denizinin güney kıyısında yer alan pegai, günümüzün karabiga civarındaki buluşmasıdır. türk akranı orhan bu buluşmada bizans imparatoru’nun üstünlüğünü kabul (ikrar) ederek o’nun ayağını öpmüştü [çeviri m. tekce] (tezcan, 2010).’

kaynakça:

baştav, ş. (1989). bizans imparatorluğu tarihi, son devir (1261-1461), osmanlı türk-bizans münasebetleri. 12 31, 2017 tarihinde https://tr.scribd.com/document/343307517/Bizans-%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu-Tarihi-Son-Devir-1261-1461-%C5%9Eerif-Ba%C5%9Ftav-pdf  adresinden alındı

inalcık, h. (2009, nisan). osmanlı sultanı orhan (1324-1362) avrupa’da yerleşme.12 31, 2017 tarihinde http://www.ttk.gov.tr/yayinlarimiz/dergi/belleten-cilt-lxxiii-sayi-266-yil-2009-nisan/  adresinden alındı

kılıç, ş., & kaplanoğlu, r. (2016, güz). kuruluş devrinde doğu marmara kıyılarında türk iskanı. 01 10, 2018 tarihinde http://dergipark.ulakbim.gov.tr/canakkalearastirmalari/article/view/5000206280  adresinden alındı

muntaner, r. (1325-28). chronicle. (l. goodenough, Dü.) 12 31, 2017 tarihinde http://www.yorku.ca/inpar/muntaner_goodenough.pdf  adresinden alındı

tezcan, b. (2010). the second ottoman empire. 01 10, 2018 tarihinde https://books.google.com.tr/books?id=s4Ur_agZi2oC&pg=PA87&lpg=PA87&dq=hyrkanos+ottoman+empire&source=bl&ots=bExUhNduZ4&sig=O3-FrKnNTtmK-wn8XjK-30h7pTA&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiWgorA3qjYAhUBQZoKHZb9DkcQ6AEIMDAB#v=onepage&q&f=false  adresinden alındı

turgut, v. (2017). germiyanoğulları’nın menşei, vakıfları ve batı anadolu’nun türkleşmesi meselesi üzerine. 01 01, 2018 tarihinde http://dergipark.gov.tr/download/article-file/317221  adresinden alındı

Yazar: mustafa tekce

ben kimim? mustafa tekce. kadim şehir karadeniz ereğli'de doğdum ve büyüdüm. istanbul üniversitesi iktisat fakültesi ingilizce iktisat bölümü mezunuyum. daha fazlası