kısa tarih (17) osman bey latinlere karşı: rodos kuşatması!

osmanlı denizciliği

osman bey rodos’taydı!

osman bey’in rodos kuşatması ve denizciliğine dair osmanlı kaynakları sessiz kalsa da bizans, batı ve bazı islam kaynaklarında önemli kayıtlar bulunmaktadır.

bizans istanbul’u 1261’de latinler’den geri alındığında, asya’da trabzon imparatorluğu, avrupa’da epir despotluğu ve neopatras yahut büyük ulah dukalığı hakimdi.

‘bu grek devletlerinin yanında orta yunanistan’da, bir latin atina ve polepolez’de bir latin mora prensliği vardı. venedikliler, ege adalarının çoğuna sahiptiler. cenevizliler sakız‘ı ellerinde bulunduruyorlardı ve anadolu kıyılarında ve karadeniz’de mühim kolonileri vardı.

[bizans imparatoru] michel vııı (1261 — 1282) frank morası’na tekrar ayak basıyordu (1261 sonu). epirliler’den yanya’yı (1265), bulgarlar’dan makedonya’nın bir kısmını (1264), [(altan, 2006)’ın bizanslı tarihçi atinalı chalcocondylas’tan (1430-1470) aktardığına göre ertuğrul bey] venedikliler’den adaların birçoğunu zaptediyordu. cenevizler’in küstahlığını bastırıyordu (diehl, 1920).’

osman gazi’nin emrindeki kuvvetler 1308’de ege sahillerinin fetholunmamış tek bizans şehri olan efes’in ele geçirilmesinde önemli rol oynadı. buna rağmen efes, aydın beyliği’ne verildi [?] efes’in düşüşünü izleyen birkaç yıl içinde osman gazi, karadeniz sahillerinde, [kastamonu] inebolu’dan sangarius [sakarya]’ya kadar uzanan bizans kasabalarını işgal etti  (runciman, 1965).’

‘14. yüzyılın başında anadolu’daki türk beylikleri bizans’ın sahil şehirleri manisa, alaşehir, sard gibi hala bizans nufuzu altında bulunan yerleri şiddetle sıkıştırıyorlardı. türk korsanlar marmara denizine de girmiş ve başşehrin önündeki adaları elegeçirmişlerdi. rum halkı, sahil şeritlerine doğru çekilmekten başka çare bulamamıştı. türklerin bu sırada akdeniz sahillerindeki bütün adalara taarruz ettikleri ve buradan [(altan, 2006)’ın bizanslı tarihçi atinalı chalcocondylas’tan (1430-1470) aktardığına göre osman bey döneminde sekiz bin halis türk’ün] trakya’ya da geçerek baştanbaşa akınlar yaptıkları, bu devrin tanınmış iki tarihçisi pachymeres ile gregoras tarafından anlatılır. ancak surlarla çevrili kuvvetli şehirler, bu türk akınlarından korunabildiler. türk akıncıları efes’i elegeçirmiş ve yağma etmişlerdi. rodos adasını elegeçirmek üzere girişilen akınların neticesiz kaldığı anlaşılıyor. sadece ismen imparatorluğa bağlı bulunan rodos hakimiyeti uğruna rumlarla türkler arasında on yıl kadar mücadele edildiği de anlatılır.

nihayet, kudüs’ün mısırlılar tarafindan elegeçirilmesinden sonra oradan kaçan saint jean şövalyeleri, önce kıbrıs’a yerleşmiş lakin orada da ıı. henri lusignan ile ihtilafa düşerek kendilerine bir yer aramakta iken güzel filip ile papa’nın teşviki neticesinde rodos‘a taarruza geçmişlerdir. başlangıçta imparatorun, vassalı olarak adayı ellerinde bulundurmayı teklif eden şövalyeler, bu teklifin reddedilmesi üzerine uzun süren bir muhasaradan sonra, 15 ağustos 1310 da rodos kalesini elegeçirirler.batı hristiyan aleminin ileri bir karakolu olarak şövalyelerin ikiyüz yıldan fazla bu ada üzerinde yerleşmeleri, hem rumlar ve hem de türkler için aynı derecede felaketli olmuştur. daha sonra menteşe beyliği rodos’u geri alabilmek için girişimlerde bulundu ise de başarı sağlıyamamıştır  (baştav, 1989).’

‘etrafında bulunan adalarla birlikte 1271 den beri, bizans imparatorunun cenevizli amiraline ancak ismen tabi bulunan rodos, hakikatta adanın buyuk bir kısmının türkler [menteşe beyliği] tarafından işgaline mani olamıyan italyan korsanlarının elinde idi.

vertot, johannit tarikatının tarihinde 1299 senesinde, bütün mysien, lykaonien, phrygien ve karia’nın yeni olarak tavsif ettiği türk hükümdarı osman’ı rodos’ta hapse tıktığını bildiriyor. aynı osman onda, 1310 yılında rodos’a, demirliyen ve rodos şehrini boşuna muhasara eden bir büyük türk donanmasının kumandanı olarak görünüyor. reynaldus da 1310 senesinde türklerin adaları tekrar ele geçirmek için bir teşebbüsünü bildiriyor; duce ottamano rege turcorum [türk lideri kral ottoman]  (wittek, menteşe beyliği, 1934).’

1310 = 710 bazı bizans ve garp menbâlanna göre osman gazi’nin rodos deniz seferi. (osman bey’in rodos adasını saint-jean şövalyelerinden almak için gemilerle asker götürüp kaleyi muhasara ettiği halde fethine muvaffak olamadığı rivayet edilirse de osmanlı menbâlarında böyle bir rodos muhasara ve muharebesinden bahis yoktur; fakat buna mukabil bizans ve garp menbâlannda ilk osmanlıların denizcilik ve korsanlıkları hakkında çok mühim kayitlere tesadüf edilmektedir. bâzı müslüman menbâlarmda da bunları teyid edecek ifadeler vardır. osmanlı tarihinin ilk zamanlarındaki karanlıkları hiç olmazsa biraz aydınlatabilmek için bu gibi meselelerin ehemmiyetle tetkiki lâzımdır)  (danişmend, 1947).’

kaynakça:

altan, ç. (2006, Nisan 17). osman gazi aslında ünlü bir türk korsanı mıydı? 12 31, 2017 tarihinde http://www.milliyet.com.tr/osman-gazi-aslinda-unlu-bir-turk-korsani-miydi-/cetin-altan/yasam/yazardetayarsiv/04.02.2010/153755/default.htm  adresinden alındı

baştav, ş. (1989). bizans imparatorluğu tarihi, son devir (1261-1461), osmanlı türk-bizans münasebetleri. 12 31, 2017 tarihinde https://tr.scribd.com/document/343307517/Bizans-%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu-Tarihi-Son-Devir-1261-1461-%C5%9Eerif-Ba%C5%9Ftav-pdf  adresinden alındı

danişmend, i. h. (1947). izahlı osmanlı tarihi kronoljisi cilt:1. 01 12, 2018 tarihinde http://www.eskikitaplarim.com/showthread.php?t=43913&highlight=dani%FEmend  adresinden alındı

diehl, c. (1920). bizans imparatorluğu tarihi. (a. g. bozkurt, Dü.) 01 10, 2018 tarihinde http://www.eskikitaplarim.com/showthread.php?t=45067&highlight=diehl  adresinden alındı

runciman, s. (1965). konstantiniye düştü. (d. türkömer, Dü.) 01 09, 2018 tarihinde http://www.eskikitaplarim.com/showthread.php?t=28159&highlight=runciman adresinden alındı

wittek, p. (1934, haziran). menteşe beyliği. 01 10, 2018 tarihinde http://www.eskikitaplarim.com/showthread.php?t=27412&highlight=wittek  adresinden alındı


rodos'u kuşatan osman bey'in temsili resmi
rodos’u kuşatan osman bey’in temsili resmi

osmanlı denizciliği
osmanlı denizciliği

osman bey'in kuşattığı rodos adası
osman bey’in kuşattığı rodos adası

Yazar: mustafa tekce

ben kimim? mustafa tekce. kadim şehir karadeniz ereğli'de doğdum ve büyüdüm. istanbul üniversitesi iktisat fakültesi ingilizce iktisat bölümü mezunuyum. daha fazlası