kısa tarih (20) osmanlı beyliği 1299’da kuruldu mu?

osmanlı beyliği’nin kuruluş tarihi ne derece doğru?

siyaset tarihi, osmanlı beyliği’nin kuruluşunu habsburglu hammer’den aktararak 1299 olarak verse de osman bey’in tarih sahnesine çıkışı 1302 bapheus (koyunhisar) muharebesidir. ancak beyliğin kuruluş yılının 1299’dan 1302’ye alınması dahi kayda değer bir fark yaratmayacaktır çünkü hükümranlığın simgesi ilk gümüş sikke (akçe)’nin kesim tarihi 1326’dır ve orhan bey dönemine rast gelir.

ertuğrul gazi 1281’de öldüğü zaman, osman bey’e bıraktığı toprakların yüzölçümü yaklaşık 4 bin 800 kilometrekare idi. bu topraklar bilecik’in söğüt ve bozhöyük ilçelerini, kütahya/nın domaniç ilçesini, eskişehir’in yarımca bucağını, yani porsuk ile sakarya ırmakları arasındaki bölümü kapsıyor ve eskişehir hariç bu kentin dış yerleşim bölgelerine ulaşıyordu. 1324’de osman bey’in bıraktığı topraklar ise 16 bin kilometrekareyi bulmuştu. 1291’de karahisar alınarak sımr porsuk ırmağına dayandı. bilecik, yarhisar ve inegöl 1299’da fethedildi (de lamartine, 1859).’

‘ahâli ile muhafızların büyük kısmı düğüne gitmiş bulunduklarından [bilecik] kalesinin zaptında güçlük görülmedi[…] fâtih sergüzeşci, şu seferinin neticesinden cesaret alarak, büyük bir sür’atle, nilüfer’in babasına ait müstahkem bir mevkî olan yar-hisar üzerine yürüdü. bu kale bursa, inegöl, yenişehir arasında kütahya yolunda ve bu şehre bir günlük mesafede idi. orada hâlâ hamamlar ve bir cami görülür, turgud alp inegöl’ü zaptederken osman beğ de yar-hisar’ı aldı. yedinci hicrî asrın son senesinde (milâdın onüçüncü asrı nihayeti) (699/1299) meydana gelen bu üç fetihten itibârendir kiosman’ın hükümeti genişlemeğe başlamıştır. selçuklu devleti’nin sukutunu da bu tarihten itibar etmek lâzım geleceğinden, osmanlı hanedanının müstakil olarak saltanatı, işte asıl bu seneden başlar (von hammer-purgstall, 1836).’

‘mihail paleologos dahi 24 sene [21 sene, 1261 – 1282] ve oğlu andronikos paleologos 43 sene [12.12.1282 – 25.05.1328 45 seneden fazla] imparatorluk ettiler. Bu hükümdarın saltanatının… senesinde […] bitinia [doğu marmara] ve paflagonya [batı karadeniz] kısmen osman tarafından zaptolundu (dukas, xv. yüzyıl).’

osman gazi’nin emrindeki kuvvetler 1308’de ege sahillerinin fetholunmamış tek bizans şehri olan efes’in ele geçirilmesinde önemli rol oynadı. buna rağmen efes, aydın beyliği’ne verildi [?] efes’in düşüşünü izleyen birkaç yıl içinde osman gazi, karadeniz sahillerinde, [kastamonu] inebolu’dan sangarius [sakarya]’ya kadar uzanan bizans kasabalarını işgal etti  (runciman, 1965).’

osmanlılar, islami geleneği takiben bağımsızlığın iki simgesini, sikke ve hutbeyi kabul etmiştir […] osmanlılar ve anadolu’nun diğer türkmen beylikleri, ilhanlıların tahakkümünü kabul etmişken, kendi hakimleri adına sikke kesmemişler idi […] osmanlılar sikke kesmeye orhan bey adına  1326’da başladı. osmanlı devleti kuruluş yılının neden 1326 olarak kabul edilmediğine dikkatle bakmak için biran duraklamalıyız. 1299’un, osmanlılar’ın konya selçuklu sultanından bağımsızlığını en sonunda kazandığı tarihi göstermesi mümkündür. belki de aynı zamanda veya çok geçmeden ilhanlılar’ın hükümranlığını kabul etmeye zorlanmışlardı […] bağımsızlığı akla getiren bir para-bilimsel (numizmatik) delil esasen 1326’ya kadar ortaya çıkmamıştır (pamuk, 2000).’

‘şimdiye kadar [1978] osman bey adına ne bir kitabe ne de bir sikke (para) vardır, yalnız tahrir defterinde şeyh edebalı ile ermeni pazarı’nda zekeriyya baba’ya köyler vakfettiği kayd ediliyor (başvekalet arşivi 453 numaralı tahrir defteri, varak 230b, 231, 233b). kendisi ilk devirlerinde uçta bir aşiret beyi ve daha sonra uçbeyi olmuş ve beylik alameti olarak kendisine selçuklu hükümdarı tarafından tabl ve alem denilen davul ve bayrak gönderilmiştir. kendisine gönderilen bu alametler dolayısiyle bazı tarihler ile bu hususta incelemeler yapanlar bunu osman bey’in istiklal alameti zan etmişler ise de doğru değildir.

osman bey’in müstakil olduğuna dair kayıtlar, son selçuklu hükümdarı tarafından kendisine gönderilen uc beyliği fermanından sonra ııı. alaüddin keykubad’ın moğollar tarafından saltanattan indirilerek isfahan’a götürülmesi üzerine güya osman gazi’nin istiklalini ilan eylediği hakkındaki rivayettir. risale-i felekiyye’de görüldüğü üzere gerek osman bey gerek orhan bey ilhan’ın hazinesine senevi bir vergi vermişler ve ilhan’ın hakimiyetini tanımışlardır. 

daha sonraki zamanlarda da osmanlı emirlerine rütbe de derecelerine göre aynı şeyler ve hatta daha fazlası verilmiştir. osman gazi’nin lakabının fahrüddin  [dinin övüncü] olduğu 1326 tarihli orhan bey vakfiyyesinde görülmektedir. gazi osman bey’in iyi idaresi […] ile etrafındaki aşiretleri de nüfuza almış, gerek selçukilere ve gerek ilhanilere karşı rabıta ve saygısını bozmamış ve kuvvetli olan ve kendisiyle mücadele eden germiyanlardan çekindiği için bir ara batı hududundaki beyler arasında mühim nüfuz tesis eden hamidoğlu feleküddin dündar bey’i hami olarak tanımış –yazıcı zade menteşe ve saruhan beylerinin de hamidoğlu’nu hami tanıdıklarını yazar- fakat ilhanilere karşı bağlılığını bozmadığından onlar tarafından da hiç bir tazyike uğramamıştır.

osman bey’in fütuhatında [zaferler, fetihler] dikkat çeken bir nokta da huduttaki bazı kale beylerinin –büyük kale beyleri müstesna  [hariç] – osman beyle mücadele etmeden yerlerini osman bey’e bırakarak ona tabi olmalarıdır ki (neşri s. 90, 91 ve 120, 121 ve aşık paşa zade s. 13, 24) bunu daha sonra rumeli fütuhatında da görmekteyiz  (uzunçarşılı, 1972-78).’

kaynakça:

de lamartine, a. (1859). histoire la turquie (türkiye tarihi). (s. bayram, n. a. banoğlu, h. tuncay, & y. toker, Dü) 01 18, 2018 tarihinde http://www.eskikitaplarim.com/showthread.php?t=51504&highlight=lamartine adresinden alındı

dukas. (xv. yüzyıl). bizans tarihi. (v. mirmiroğlu, Dü.) 01 18, 2018 tarihinde http://www.eskikitaplarim.com/showthread.php?t=45175&highlight=DUKAS adresinden alındı

pamuk, ş. (2000). a monetary history of the ottoman empire (osmanlı imparatorluğu’nun parasal tarihi). 01 18, 2018 tarihinde http://assets.cambridge.org/97805214/41971/frontmatter/9780521441971_frontmatter.pdf adresinden alındı

runciman, s. (1965). konstantiniye düştü. (d. türkömer, Dü.) 01 09, 2018 tarihinde http://www.eskikitaplarim.com/showthread.php?t=28159&highlight=runciman adresinden alındı

uzunçarşılı, i. h. (1972-78). osmanlı tarihi 1. cilt. 01 18, 2018 tarihinde http://www.eskikitaplarim.com/showthread.php?t=31739&highlight=uzun%E7ar%FE%FDl%FD adresinden alındı

von hammer-purgstall, j. (1836). büyük osmanlı tarihi. 01 04, 2018 tarihinde https://hacikaanonaran1.files.wordpress.com/2014/12/cilt1.pdf  adresinden alındı


osmanlı beyliği'nin kuruluşu, hükümranlığın simgesi sikke kesimi ile anlaşılır
osmanlı beyliği’nin kuruluşu, hükümranlığın simgesi sikke kesimi ile anlaşılır

Yazar: mustafa tekce

ben kimim? mustafa tekce. kadim şehir karadeniz ereğli'de doğdum ve büyüdüm. istanbul üniversitesi iktisat fakültesi ingilizce iktisat bölümü mezunuyum. daha fazlası